528 views 0 comments

Ανορθολογισμός και παίγνιο

by on Νοέμβριος 4, 2013
 

 

 

του ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΚΑΜΠΑΡΔΩΝΗ

 

Παρά τον ορυμαγδό εναντίον του γνωστού κόμματος, αυτό δεν φαίνεται να χάνει τα βασικά ποσοστά του. Το γεγονός φαντάζει ακατανόητο, αλλά μπορεί και να μην είναι. Στην φιλοσοφική κλίμακα του Ωραίου (Μπαγιώνας, ή Μουρέλος; Δεν θυμάμαι) πρώτο δεν είναι το Όμορφο, το Τρυφερό, το Νέο, ή το Χαριτωμένο, αλλά το Τρομερό. Εκείνο που εκπέμπει ισχύ, δύναμη, φόβο, άρα υπόσχεται ασφάλεια και προστασία. Είναι θέμα αρχετυπικό: οι γυναίκες, συνήθως, δεν προτιμούν τα ευπαθή, ωραία αγόρια-μανεκέν, αλλά τους ισχυρούς άντρες, ακόμα και αν είναι μπρούτοι, άσχημοι κι αδέξιοι. Το πρότυπο ενυπάρχει στη φύση – με βάση αυτό ακόμα κι ο Ζαχό, λόγω εξουσίας, ξανάγινε για λίγο εραστής.

Είναι ένα ζήτημα πέρα από την λογική, τις πεποιθήσεις, τον πολιτισμό και τον καθωσπρεπισμό, γιατί άπτεται βαθύτερων, αρχετυπικών ερωτικών, γενετικών διεργασιών και ροπών, που είναι ανεξέλεγκτες.

Σε κάθε εποχή αδυναμίας, ανασφάλειας και ταπείνωσης, αυτή η τάση αυξάνεται και στο κοινωνικό σώμα. Άνθρωποι που ζούσαν καλά μέχρι χτες, και τώρα είναι τσαλαπατημένοι, άνεργοι, και ανίκανοι να αντιρροπήσουν, ή να εκδικηθούν, επενδύουν σε κείνο που φαντάζει, έστω, πιο αυθεντικό Κακό απ’ το επιδέξιο Κακό των τυπικών πολιτικών, και δι’ αυτού ελπίζουν να τιμωρήσουνε εκείνους που θεωρούν ότι έχουν ευθύνη για τον εξευτελισμό τους. Το αν είναι δίκαιη, ή άδικη αυτή η ροπή, ποσώς ενδιαφέρει τη συζήτηση, εφόσον εκφεύγει της λογικής – κατάγεται από άλλα σκοτάδια.

Ο Ζορρό ήταν ένα καλό, καθωσπρέπει παιδί, ή κάποιος σκληρός που μπορούσε να πάρει εκδίκηση; Γιατί υπάρχουνε τόσα άσματα που υμνούν τους Ληστές των Ορέων; Γιατί ο αρχι- Νονός, στο ομώνυμο έργο, αρχηγός στη Μαφίας, είναι συμπαθής στους θεατές; Γιατί η ντελικάτη ντετέκτιβ Κλαρίς Στάρλινγκ, στην Σιωπή των Αμνών, ερωτεύεται τον ανθρωποφάγο Χάνιμπαλ Λέκτερ; Γιατί ο Κινγκ Κόνγκ είναι σέξι; (Διάβασε και σχετικό ποίημα του Εμπειρίκου). Γιατί δεν υπάρχει παραμύθι χωρίς δράκο;

Θέλω να πω, απλά: σε αυτή την συγκυρία της κρίσης, όσο πιο κακό, βάναυσο και εξωσυστημικό παρουσιάζουν, με την γνωστή φρασεολογία, τα ΜΜΕ και οι πολιτικοί, το γνωστό κόμμα και τους πρωταγωνιστές του, (συν την αρνητική διαφήμιση) πιθανώς, κι ασυναίσθητα, πιο ελκυστικό το κάνουν – άραγε, αν ήταν ένας εύτακτος, υποκλινής, μικροαστικών αρχών σχηματισμός, με ευγενείς και χλωμούς  εκπροσώπους, θα είχε καμιά επιτυχία; Όσο πιο πολύ το στιγματίζουν, το φιλοτεχνούν ως Κακό, ή Τρομερό, τόσο, πιθανώς, πιο γοητευτικό το κάνουνε σε ένα μέρος του πάσχοντος πληθυσμού, εφόσον το Τρομερό είναι πρώτο στην βαθύτερη, ενστικτική κλίμακα της γοητείας. Κι έπειτα: όταν κάποιος θέλει να είναι αντι-συστημικός, διότι αυτό τον ευνοεί, και συ φροντίζεις να φαίνεται τέτοιος ακόμα περισσότερο, δεν τον βοηθάς;

Τα πράγματα, βέβαια, θα έπρεπε να είναι αλλιώς. Πιο λογικά. Αλλά ο κάθε άνθρωπος, πέρα από τα επιφαινόμενα και τον καθωσπρεπισμό, είναι μια πολυσύνθετη Κόλαση – ιδίως σε καταστάσεις μεγάλης ανάγκης. Κι αυτό το αιώνιο θέμα είναι που διερευνά, πάντα, χωρίς τελειωμό, η Τέχνη και η Ψυχανάλυση. Ο μύθος των Ατρειδών, οι Κέννεντι, ο Νονός –  ή, τώρα, οι μεγάλες, σύγχρονες εθνικές τραγωδίες, οι διαρκείς πόλεμοι, οι εμφύλιοι (Λιβύη, Αίγυπτος, Συρία, κλπ) γιατί συνεχίζουνε να συμβαίνουν, αφού όλοι είμαστε λογικοί και καθωσπρέπει; Αφού όλοι δρούμε και αντιδρούμε με βάση τον πολιτισμό και τον ορθολογισμό; Όχι. Ο ορθολογισμός παίρνει ελάχιστα μέρος στο πολιτικό παιχνίδι. Πρωταγωνιστές είναι η απληστία, η εξουσιοφρένεια, η απόγνωση, τα βαθιά αρχέτυπα της επιβίωσης, το «εγώ», το σεξ, τα άφεγγα νερά, όταν τα πράγματα ανισορροπήσουν – και δεν ισορροπούν ποτέ, ή, ευσταθούν για λίγο και μετά, πάλι, φτου κι απ’ την αρχή. Σοφός πολιτικός είναι όποιος κατανοεί τον ανορθολογισμό (ή, μάλλον, την «προσωπική εκλογίκευση», κατά Παναγιώτη Κονδύλη, στο «Μελαγχολία και πολεμική») και τον χειρίζεται, κι όχι όποιος  απλώς τον ξορκίζει, ενώ ανορθολογικά τον έχει προκαλέσει και ανορθολογικά (με «δικές του εκλογικεύσεις») τον αντιμετωπίζει.

 

 

Be the first to comment!
 
Leave a reply »