570 views 0 comments

Οι επικίνδυνες λέξεις

by on Μάρτιος 10, 2014
 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΚΑΜΠΑΡΔΩΝΗ

Παλιότερα ένας δημοσιογράφος αποκάλεσε «τενεκέ» κάποιον πολιτικό κι ο δεύτερος του έκανε μήνυση. Ο δημοσιογράφος ξανάγραψε γι’ αυτόν και τον αποκάλεσε «λευκοσίδηρο», οπότε ο πολιτικός δεν μπορούσε, πια να κάνει τίποτε. Παίζει ρόλο η χρήση των λέξεων: άλλο να πεις κάποιον γκέι, άλλο ομοφυλόφιλο, άλλο αδερφή, άλλο λούγκρα, και τα λοιπά – υπάρχει μια κλιμάκωση στις λέξεις που αρχίζει από την απλή, ή κομψή περιγραφή και φτάνει ως τον καταφρονετικό στιγματισμό.

Αν και σήμερα είναι ίσως εξίσου δύσκολο να πεις ότι είσαι στρέιτ, ή ότι έχεις παντρευτεί γυναίκα, εφόσον τα κοινωνικά πρότυπα έχουνε μεταβληθεί, η σχεδόν αναστραφεί. Κάποιος έγραψε σε μπλόγκ, τον εξής ειρωνικό διάλογο:

-Είμαι στρέιτ.

– Και τι με νοιάζει εμένα τι κάνεις στο κρεβάτι σου;

Άλλοι χρησιμοποιούν, όταν θέλουν να πλήξουν κάποιον πολύ πιο επιδέξιες και σύνθετες διατυπώσεις – όπως ο καθηγητής που είπε σε μια φοιτήτρια η οποία έκανε συνέχεια φασαρία μέσα στο μάθημα:

-Δεσποινίς μου, είστε το ίδιο ηλίθια με την γυναίκα μου. Αλλά, όχι το ίδιο όμορφη.

Η χρήση των λέξεων είναι μοιραία υπόθεση. Συχνά μια περιγραφική λέξη, λόγω συγκυρίας, μπορεί να σημαίνει από μόνη της καταγγελία, απαξίωση, ή ακόμα και θάνατο: ας πούμε η λέξη «Εβραίος» στην Κατοχή, ή σε άλλες εποχές «κομουνιστής», «αντιδραστικός», «φασίστας», «ΠΑΣΟΚ», «δεξιά» (επάρατος) και σε άλλες εποχές δεν εννοεί τίποτε περισσότερο από αυτό που σημαίνει. Η συγκυρία είναι που δίνει το ουδέτερο νόημα, τον έπαινο, ή την ποινή. Σε ένα καθεστώς μία λέξη σε κάνει υπουργό, και σε άλλο καθεστώς σε οδηγεί στο απόσπασμα.

Όλα έχουν να κάνουν με την πολιτική, την εξουσία, την κοινωνική προκατάληψη και την συγκυρία. Κανείς, ας πούμε, υποψήφιος δήμαρχος στην δεκαετία του εξήντα δεν θα τολμούσε να δηλώσει ότι είναι «ομοφυλόφιλος», ενώ τώρα κάποιος υποψήφιος δήμαρχος δηλώνει όχι μόνο ότι είναι γκέι, αλλά και ότι έχει ασκήσει το επάγγελμα της αντρικής πορνείας και ότι είναι οροθετικός. Δεν λέει ότι έχει Έιτζ, αλλά χρησιμοποιεί την λέξη «οροθετικός». Και σωστά.

Το κάθε τι έχει σημασία πώς θα το πεις. Κάποτε οι τσιγγάνοι λεγότανε γύφτοι, κατσίβελοι, αθίγγανοι,  τώρα λέγονται «Ρομά». Η λέξη «γύφτος» είχε φορτιστεί ιδιαίτερα ενδιαμέσως και σήμαινε ορισμένες συμπεριφορές, οι οποίες δεν ξέρω κατά πόσο άλλαξαν με την λέξη «Ρομά». Είναι πιθανόν. Διότι υπάρχει η άποψη ότι αν πεις κάποιον «τρελό», τρεις φορές, την τρίτη φορά τρελαίνεται στ’ αλήθεια.

Βγαίνουνε τώρα διάφοροι και μας λένε πως τους λαθρομετανάστες δεν πρέπει να τους λέμε έτσι, ούτε παράνομους μετανάστες, αλλά «παράτυπα εισελθόντες στη χώρα». Ίσως κατά βάθος θέλουν να πούνε πως τους Έλληνες δεν πρέπει πια να τους λέμε Έλληνες, διότι αυτό αποτελεί εθνικιστική διατύπωση. Ίσως να τους λέμε ως εξής: «Εκείνοι που ζούνε μεταξύ Τούρκων, Βουλγάρων και Αλβανών, βορείως των Αιγυπτίων». Αυτή θα ήταν μια πραγματικά προοδευτική διατύπωση, που θα εξυπηρετούσε επαρκώς και την Νέα τάξη Πραγμάτων, και που είναι πλέον το correct της εποχής. Μια άλλη εκδοχή, όπως ας πούμε «Απόγονοι των Μαραθωνομάχων», ή των Αλβανομάχων, θα ήταν πολύ επικίνδυνη, καθόσον θα προσέδιδε σε αυτούς ένδοξο παρελθόν, ενώ πρέπει να ισοπεδωθούν, να μην υπάρχουν, να είναι μόνο νούμερα σε κάποια παραγωγική διαδικασία, προς όφελος της παγκόσμιας κοινότητας.

Ακόμα και ο Μούιζνιεκς (τι όνομα, σχεδόν χειρότερο από το δικό μου) μας προτρέπει επιτακτικά να μην χρησιμοποιούμε την λέξη «λαθρομετανάστης», αλλά την έκφραση «παράτυπα εισελθών» – (ή, ζούλα σε μια βάρκα μπήκα) – κι αυτό είναι ακόμα μια απόδειξη πως όταν δεν μπορείς να αλλάξεις τα πράγματα, αλλάζεις τις λέξεις. Ή, όταν θες να επιβάλλεις κάποια πράγματα και χρειάζεσαι και λίγη βαζελίνη στις διατυπώσεις.

Οι Γερμανοί την εξόντωση των Εβραίων την λέγανε «ειδική μεταχείριση» , «εκκένωση» και «τελική λύση». Ο ευφημισμός παίζει πάντα κάποιο ρόλο – ή, μάλλον, θα έλεγε κανείς, τελικά, πως οι λέξεις είναι πολύ πιο επικίνδυνες από την ίδια την πραγματικότητα. Είναι, κάποτε, η πιο επικίνδυνη πραγματικότητα.

(Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης είναι συγγραφέας-δημοσιογράφος. Το βιβλίο του «Ουζερί Τσιτσάνης» επανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη)

 

 

 

 

 

 

 

 

Be the first to comment!
 
Leave a reply »