Βιβλίο
946 views 0 comments

Ο θησαυρός των ταπεινών, Μωρίς Μάτερλινκ

by on Ιούλιος 29, 2015
Details
 
Editor Rating
Total Score

Hover To Rate
User Rating
User Score

You have rated this

 

Του Χρήστου Βασματζίδη

«Ο λόγος είναι χρόνος ενώ η σιωπή αιωνιότητα» λέγει ο Μωρίς Μάτερλινκ στο πρώτο του δοκίμιο με τίτλο «Η σιωπή», από τον τόμο «Ο θησαυρός των ταπεινών» από τις εκδ. Printa, και σε μετάφραση της Χαράς Μπακονικόλα. H μεταφράστρια του Μάτερλινκ, είναι επίσης η συγγραφέας του τόμου με τίτλο «Maurice Maeterlinck», που εκδόθηκε το 2014. Ένας τόμος όπου για πρώτη φορά μας γνωστοποιείται με κάθε λεπτομέρεια το ευρύ έργο του Μάτερλινκ, η πνευματική του ιδιοτυπία, οι θεατρικές του διαδρομές, ενώ περιέχονται και περιλήψεις των υποθέσεων των έργων του, για τον απαιτητικό αναγνώστη.

Γεννημένος στη Γάνδη το 1862, εξαιρετικά μοναχικός, ο «μυστικός» συγγραφέας δεν άφησε και πολλά μέρη της γνώσης ανεξερεύνητα. Ασχολήθηκε κυρίως με τη δραματουργία και τη φιλοσοφική δοκιμιογραφία. Άφησε περίπου τριάντα θεατρικά έργα και περίπου είκοσι τόμους δοκιμίων, στους οποίους περιέχονται κείμενα συχνά με ανόμοια θεματική.

Maeterlinck

Στον «Θησαυρό των ταπεινών» ο Μάτερλινκ νοιάζεται για  την εσωτερική ζωή των όντων, η οποία διαγράφει μία πορεία παράλληλη αλλά και τόσο διαφορετική απ’ αυτή της καθημερινότητας. «Σχεδόν όλοι κρινόμαστε από το αόρατο» και τα μάτια μας διαπερνούν γραμμές, προτάσεις, αντικείμενα. Όλα υποχωρούν εμπρός στη διαφάνεια του στοχασμού, που έχει τις καλύτερες επιδόσεις του στη σιωπή. «Αν ο πρωτογέννητος των ανθρώπων συναντούσε τον τελευταίο κάτοικο της γης, θα σιωπούσαν με τον ίδιο τρόπο μέσα στα φιλιά, τους τρόμους ή τα δάκρυα, θα σιωπούσαν με τον ίδιο τρόπο μέσα σε ότι πρέπει να εννοηθεί χωρίς ψέματα».

Στο δοκίμιο με τίτλο «Οι Ειδοποιημένοι» γράφει ότι «ο θάνατός μας είναι που οδηγεί τη ζωή μας και η ζωή μας δεν έχει άλλο σκοπό από τον θάνατό μας. Ο θάνατός μας είναι το εκμαγείο στο οποίο χύνεται η ζωή μας και αυτός είναι που έχει σχηματίσει το πρόσωπό μας. Και ποια ζωή δεν  φωτίζεται μέσα στο αγνό ψυχρό και απλό φως που πέφτει στο προσκέφαλο των έσχατων ωρών». Ο θάνατος, όπως και η ζωή άλλωστε, αντιμετωπίζεται ως μία προσωρινή και τυχαία εκδήλωση του αιώνιου παρόντος. Στη σκέψη του Μάτερλινκ κυριαρχεί το μοτίβο του δεσμού, της έλλειψης χασμάτων ανάμεσα στα αισθητηριακώς συλληπτά πράγματα και στα αφανή όντα, «το τέλος είναι συνώνυμο με την αρχή αφού δεν υπάρχουν καθόλου» (Maurice Maeterlink, Χαρά Μπακονικόλα, Η επικράτεια του στοχασμού, σελ. 109).

Στις παραπάνω φράσεις δεν υπάρχει καμία υποβάθμιση του γεγονότος και της αξίας της ζωής. Αντίθετα ο συγγραφέας περιγράφεται ως «ένας άνδρας προσηνής, αλλά λιγομίλητος (σχεδόν αμίλητος)», όσοι τον γνώρισαν μιλούν  για «ένα πλάσμα στοχαστικό, που ποτέ δεν έζησε την αγωνία ή την κατάθλιψη, με αθλητικό παράστημα, με μάτια γαλανά ανοιχτόχρωμα…που αδιαφορούσε για τη δόξα, που αγαπούσε οτιδήποτε (σημαντικό ή ασήμαντο) ήταν όμορφο και απολαυστικό στη ζωή, που έζησε δυο μεγάλους έρωτες με σπουδαίες γυναίκες, που λάτρευε τη μελέτη των βιβλίων αλλά και της φύσης, που γνώριζε αρκετές ξένες γλώσσες, που έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του σαν αστός ερημίτης..»

Η ταπεινότητα των όντων, βρίσκεται σ’ εκείνο το μυστήριο της ψυχής να κινείται σ’ έναν αόρατο άυλο κόσμο, παράλληλα με την αυθεντική ζωή μας, έναν κόσμο που είμαστε κάτι άλλο από τις μύχιες σκέψεις ή τα ίδια ακόμη τα όνειρά μας. Ή όπως αναφέρει στην «Μυστικιστική Ηθική» «η ψυχή δεν παρενέβη στις αμέτρητες αμαρτίες της σάρκας, αλλά ακολουθούσε τη δική της ζωή από την πλευρά του φωτός, και μόνο αυτή τη ζωή θα θυμάται. Και μπορεί να παραμείνει αγνή μέσα σ’ ένα φριχτό φόνο. Συχνά μεταμορφώνει σε εσωτερικές λάμψεις όλο το κακό στο οποίο χρειάζεται να παρευρεθεί. Τα πάντα εξαρτώνται από μία αόρατη αρχή και από εκεί πηγάζει αναμφισβήτητα η ανεξήγητη επιείκεια των Θεών. Από εκεί πηγάζει και η δική μας επιείκεια. Δεν μπορούμε να εμποδίσουμε τον εαυτό μας να συγχωρεί».

Σ’ αυτό το εσωτερικό βάθος βρίσκεται ο εξαγνισμός μας. Ο Μάτερλινκ αντλεί απ’ αυτό το βάθος τη συγχώρεση και την αγάπη. Θέτει το υπαρξιακό πρόβλημα αρχίζοντας από τα κάτω εκεί που η μόνη επιτρεπτή ερώτηση είναι «Θα είσαστε περήφανοι μπροστά σ’ έναν άγγελο, να είστε αυτός που δεν είχε ποτέ του άδικο;»

Στο βιβλίο αφιερώνονται και τρία δοκίμια στις πνευματικές μορφές των Ραίσμπρουκ, Έμερσον και Νοβάλις. Ο Ραίσμπρουγκ ο θαυμαστός είναι ο πρώτος Φλαμανδός μυστικιστής. Ο Μάτερλινκ μετέφρασε το 1891 στα γαλλικά το έργο του τελευταίου «Η κόσμηση των πνευματικών γάμων», λέγοντας γι’ αυτόν ότι «ξέρει εν αγνοία του τον πλατωνισμό της Ελλάδας, τον σουφισμό της Περσίας, τον Βραχμανισμό της Ινδίας και τον Βουδισμό του Θιβέτ. Και η θαυμάσια άγνοιά του συναντά την σοφία αιώνων θαμμένη και προβλέπει την επιστήμη αιώνων που δεν έχει γεννηθεί».

Τα δοκίμια του τόμου αναπτύσσουν την κεντρική ιδέα του Μάτερλινκ ότι μία άλλη ζωή, η πραγματική και άφθαρτη εξελίσσεται βαθιά μέσα μας. Μία ζωή που διατρέχει το αιώνιο μέσα στη στιγμή, που ένα βλέφαρο ανοίγει ή ένα κεφάλι γέρνει. Η σοφία αυτής της ζωής είναι εντός των παθών και του καθαρού λόγου. Είναι μία σοφία άχρονη αλλά συμπαγής. Είναι μία σοφία αναλλοίωτη από κάθε ενέργεια του καθημερινού βίου που μπορεί να περιλαμβάνει  και τις χειρότερες πράξεις. Είναι το πραγματικό «είναι» το εσωτερικό του ανθρώπου. «Μου έχει συμβεί να πιστέψω ότι ένας γέρος  καθισμένος στην πολυθρόνα του περιμένοντας απλώς κάτω από τη λάμπα του, ακούγοντας κάτω από τη συνείδησή του, όλους τους αιώνιους νόμους που βασιλεύουν γύρω από το σπίτι του, ερμηνεύοντας δίχως να το καταλαβαίνει αυτό που υπάρχει μέσα στη σιωπή των θυρών και των παραθύρων και μέσα στην φωνούλα του φωτός, υποτασσόμενος  στην παρουσία της ψυχής του και του πεπρωμένου του, γέρνοντας λιγάκι το κεφάλι, δίχως να φαντάζεται ότι όλες οι δυνάμεις του κόσμου τούτου παρεμβαίνουν και αγρυπνούν μέσα στην κάμαρα προσεκτικές θεραπαινίδες, αγνοώντας ότι  ο ίδιος ο ήλιος συγκρατεί  πάνω από την άβυσσο το τραπεζάκι πάνω στο οποίο ακουμπάει εκείνος τους αγκώνες του, και ότι δεν υπάρχει ούτε ένα άστρο του ουρανού  ούτε μία δύναμη της ψυχής που είναι αδιάφορα για την κίνηση του βλεφάρου που ξαναπέφτει ή μιας σκέψης που ανυψώνεται- μου έχει συμβεί να πιστέψω ότι αυτός ο ακίνητος γέρος ζούσε στην πραγματικότητα μια ζωή πολύ πιο βαθιά πιο ανθρώπινη και πιο συμπαντική από εκείνη του εραστή που στραγγαλίζει τη μετρέσα του , του λοχαγού που κερδίζει μία νίκη ή του συζύγου που παίρνει εκδίκηση για την τιμή του». Ένα από τα πιο όμορφα αποσπάσματα που βρίσκεται στο δοκίμιο με τίτλο «Το καθημερινά τραγικό». Κανένα πάθος δεν κάνει πιο αυθεντική τη ζωή, από την αλήθεια που κρύβεται στο κλείσιμο του βλεφάρου. Κάθε κίνηση υπολογισμένη στις συμπαντικές διαστάσεις, ώστε τίποτα να μη θεωρείται χαμένο. Και αφού δεν είναι χαμένο είναι πολύτιμο. Η αξία των ταπεινών.

Be the first to comment!
 
Leave a reply »