Βιβλίο
1047 views 0 comments

Σωτηρία Μαραγκοζάκη:« Η συλλογική ιστορική μνήμη μας βοηθά να κατανοήσουμε και να ερμηνεύσουμε καλύτερα το σήμερα»

by on Νοέμβριος 27, 2013
Details
 
Editor Rating
Total Score

Hover To Rate
User Rating
User Score

You have rated this

 

 

Στον ΒΑΣΙΛΗ ΚΑΡΓΑ

Η Αλεξανδρουπολίτισσα δημοσιογράφος και συγγραφέας μιλάει για το πρώτο της βιβλίο, «Ο Ύπατος της Σμύρνης», καρπός πολύχρονης κι επίπονης έρευνας, που συμπληρώνοντας ένα σχεδόν χρόνο κυκλοφορίας, έχει κάνει τρείς εκδόσεις και ήδη τυπώνεται  η τέταρτη  (8.000 αντίτυπα)

Με μια  αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, με διιστάμενες απόψεις γύρω από το πρόσωπό του, τον Αριστείδη Στεργιάδη,  καταπιάνεται το πρώτο βιβλίο της Αλεξανδρουπολίτισσας δημοσιογράφου και συγγραφέως Σωτηρίας Μαραγκοζάκη «Ο Ύπατος της Σμύρνης», που κυκλοφόρησε  από τις εκδόσεις «Κέδρος» με αφορμή τη συμπλήρωση ενενήντα χρόνων από τη Μικρασιατική καταστροφή.

Με μια  συναρπαστική, ρέουσα αφήγηση, η συγγραφέας φέρνει πάλι στην επικαιρότητα το θέμα της αινιγματικότερης ίσως προσωπικότητας της νεότερης ελληνικής ιστορίας και μέσα από τις σελίδες ενός πολυφωνικού, ιστορικού μυθιστορήματος  αποτυπώνει  με έναν διαφορετικό τρόπο τη Σμύρνη κατά την περίοδο της ελληνικής κατοχής και διοίκησης και  δίνει  πληροφορίες, κάποιες μάλιστα άγνωστες στο ευρύ κοινό, γύρω από τα πρόσωπα και τα γεγονότα μιας πολυτάραχης εποχής.

-Ποιο ήταν το ερέθισμα, η αφορμή, για να γράψεις ένα βιβλίο για μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, όπως ήταν ο Αριστείδης Στεργιάδης;

«Η Μικρασιατική Καταστροφή υπήρξε μια από τις «εμμονές» μου, ίσως λόγω του πρόσφυγα παππού – από τη μεριά του πατέρα μου-  και  όλων όσων άκουγα για την «πατρίδα», όπως μέχρι τον θάνατό του εξακολουθούσε να αποκαλεί τη Μακρά Γέφυρα, σημερινό Ουζούν Κιοπρού. Τα βιβλία της Διδώς Σωτηρίου, του Ηλία Βενέζη, του Τάσου Αθανασιάδη για την τραγωδία της Μικρασίας  με είχαν συγκλονίσει ακόμη από το δημοτικό σχολείο. Αργότερα άρχισα να διαβάζω και ιστορικά βιβλία για εκείνη την περίοδο. Το όνομα του Αριστείδη Στεργιάδη τράβηξε την προσοχή μου εξαιτίας όλων όσων του αποδίδανε που φαντάζανε αδιανόητα. Τα τελευταία έξι με επτά χρόνια άρχισα να συγκεντρώνω συστηματικά υλικό για αυτόν τον διαβόητο ύπατο αρμοστή Σμύρνης στο πλαίσιο μιας κανονικής έρευνας που επεκτάθηκε και σε ιστορικά αρχεία. Υπήρξαν, δηλαδή, πολλά ερεθίσματα από πολλά χρόνια πριν που με οδήγησαν στη συγγραφή του Ύπατου της Σμύρνης.»

-Το μυθιστόρημα σου εξετάζει την ιστορική διάσταση της ανθρώπινης μοίρας ή είναι η «εικονογράφηση μιας ιστορικής κατάστασης»;

«Η ανθρώπινη μοίρα σαφώς και είναι άρρηκτα δεμένη με την Ιστορία και τα «γυρίσματά» της. Τη διαμορφώνει, την καθορίζει και συνάμα καθορίζεται από αυτήν. Η τροπή των γεγονότων θα ήταν διαφορετική αν είχαν προβλεφθεί και αν είχαν προλάβει να γίνουν κάποια πράγματα. Αν για παράδειγμα δεν γύριζε προς τα πίσω ο ελληνικός στρατός όταν διάβηκε τον Σαγγάριο ή αν δεν είχε εγκαταλειφθεί το σχέδιο για την οχύρωση της Σμύρνης. Ή πάνω απ’ όλα και κυρίως αν εξέλειπε ο εθνικός διχασμός.»

-Στο βιβλίο σου ποια ιστορία καταγράφεις, την «επίσημη» ή την «ανεπίσημη των ανθρώπων»;

«Για να ξεκαθαρίσουμε λίγο τα πράγματα οφείλω να πω πως το βιβλίο εντάσσεται στη σφαίρα της λογοτεχνικής μυθοπλασίας δεν καταγράφει την Ιστορία. Η αλήθεια που δημιουργεί ο μυθιστοριογράφος δεν μπορεί και δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να συγχέεται με την αλήθεια του ιστορικού ή του χρονικογράφου. Ανεξαρτήτως αυτού όμως εφόσον ως πρώτη ύλη χρησιμοποιείται η Ιστορία προσωπικά θεώρησα πως  η συγγραφή του Ύπατου της Σμύρνης προϋπέθετε πολύχρονη, επίμονη και σχολαστική έρευνα για εκείνη την εποχή. Το βιβλίο είναι μεν λογοτεχνικό αλλά «πατάει» γερά στην Ιστορία, αξιοποιώντας μαρτυρίες, αρχεία, σχετική βιβλιογραφία. Ερευνήθηκε, δηλαδή η «επίσημη» Ιστορία αλλά δόθηκε με τον τρόπο που – κατά την άποψή μου- τη βίωσαν απλοί άνθρωποι, διαφόρων ηλικιών, τάξεων, εθνικότητας, μορφωτικού επιπέδου.»

-Τη δράση του πρωταγωνιστή του βιβλίου σου, του Αριστείδη Στεργιάδη την παρακολουθείς αποστασιοποιημένη ή συμμετέχεις;

«Κατέβαλλα προσπάθεια να αποστασιοποιηθώ, δεν μπόρεσα όμως να μην τον συμπονέσω, να μην αισθανθώ πίκρα για το ιστορικό ανάθεμά του, άδικο κατά τη γνώμη μου. Η σφοδρότητα και η τραγικότητα των γεγονότων της Καταστροφής, ο άφατος πόνος του ξεριζωμού, έστειλαν στο πυρ το εξώτερο της Ιστορίας και καταδίκασαν σε αιώνια ανυποληψία το όνομα του με αποτέλεσμα να «ξεχαστεί» η περίοδος της ελληνικής διοίκησης Σμύρνης και η τιτάνια προσπάθεια που είχε καταβληθεί, το πολυσήμαντο και πολυδιάστατο έργο που είχε συντελεστεί κάτω από την άγρυπνη καθοδήγηση και την προσωπική επίβλεψη του ίδιου του Στεργιάδη.»

-Ποιες πλευρές του Αριστείδη Στεργιάδη αναδεικνύεις και τι νέο κομίζει το βιβλίο σου για τον Ύπατο της Σμύρνης;

«Τονίζω και πάλι ότι ο Ύπατος της Σμύρνης ανήκει στη σφαίρα της λογοτεχνικής μυθοπλασίας. Το βιβλίο, που είναι πολυφωνικό, θέτει σε διλήμματα τον αναγνώστη καθώς δεν του δίνει μια μόνο οπτική, αλλά τον βάζει στο «παιχνίδι» να βρει και να επιλέξει μόνος του αυτό που νομίζει ως σωστό. Επίσης διαφέρει ως προς τον τρόπο που έχει γραφτεί. Ως πολυφωνικό μυθιστόρημα δεν έχει ένα κεντρικό πρόσωπο –  ο Στεργιάδης προκύπτει έμμεσα- θα έλεγα πως δεν έχει καν ενιαίο ύφος. Ακόμη και ο αφηγητής – ο οποίος δεν πρέπει να συγχέεται με τον συγγραφέα- δεν είναι ο ίδιος. Επιπροσθέτως, η γραφή αλλού είναι πρωτοπρόσωπη και αλλού τριτοπρόσωπη ενώ η γλώσσα διαμορφώνεται αναλόγως του ποιος μιλάει. Και μέσα από αυτές τις «φωνές» νομίζω παρουσιάζεται πολύπλευρα ο χαρακτήρας του Στεργιάδη, οι πολιτικές του θέσεις ακόμη και η συμπεριφορές του σε προσωπικό επίπεδο»

-Το υλικό που συγκέντρωσες και οι πηγές πόσο εύκολα προσβάσιμες ήταν;

«Η βιβλιογραφία γύρω από την πολυτάραχη εκείνη εποχή είναι πλούσια και σχετικά εύκολα μπορεί κάποιος να έχει πρόσβαση και να ερευνήσει, να βρει στοιχεία που τον ενδιαφέρουν και κυρίως να τα διασταυρώσει. Τα αρχεία του ΕΛΙΑ (Ελληνικού Λαογραφικού Ιστορικού Αρχείου) και τα Γενικά Αρχεία του κράτους επίσης προσφέρουν πλούσιο υλικό σε όποιον ενδιαφέρεται και προσωπικά τα αξιοποίησα»

-Μπορείς να φανταστείς μια τηλεοπτική σειρά βασισμένη στο βιβλίο σου;

«Εάν υπάρξει ενδιαφέρον για τηλεοπτική μεταφορά του βιβλίου θα συμβάλλει ώστε να γίνει ευρύτερα γνωστό και θα ενισχύσει την εμπορικότητά του. Πάντα υπάρχει, όμως, η επιφύλαξη ως προς την απόδοση της ατμόσφαιρας της εποχής, Διότι δεν είμαι σίγουρη αν η εικόνα μπορεί να αποδώσει όσα ο αναγνώστης αισθάνεται και βιώνει έμμεσα διαβάζοντας το βιβλίο. Βέβαια εξαρτάται πάντα από τους συντελεστές, την αγάπη τους για αυτό που κάνουν, τη σημασία που δίνουν στην παραμικρή λεπτομέρεια. Για παράδειγμα το «Νησί» της Βικτόρια Χίσλοπ ευτύχησε να γίνει μια εξαιρετική τηλεοπτική σειρά.»

-Τι ήταν αυτό που σε ώθησε να ασχοληθείς μ’ αυτό που ονομάζεται ιστορικό μυθιστόρημα;

«Ίσως η ανάγκη να βρω απαντήσεις σε ερωτήματα του χθες και του σήμερα. Η αντιστοιχία και η ομοιότητα των γεγονότων πολλές φορές εκπλήσσει. Το ενδιαφέρον για την μικρασιατική τραγωδία, ίσως και λόγω της προσφυγικής καταγωγής μου, με ώθησε να ψάχνω, να διαβάζω για εκείνη την εποχή. Και η απόσταση από την έρευνα μέχρι την ανάπλαση της εποχής συνήθως δεν είναι μεγάλη.»

-Τι θεωρείς πιο σημαντικό στη συγγραφή ενός ιστορικού μυθιστορήματος;

«Το να καταφέρει ο συγγραφέας να αποδώσει το ιδιαίτερο χρώμα του τόπου και του χρόνου, την ατμόσφαιρα της εποχής, να πείσει δίνοντας λεπτομέρειες και στοιχεία της καθημερινότητας εκείνων των  ανθρώπων, να προσέξει να μην υπάρξουν αναχρονισμοί. Ξέρετε γι’ αυτό ακριβώς οι συγγραφείς ιστορικών μυθιστορημάτων θεωρούνται οι «ρακοσυλλέκτες» της ιστορικής επιστήμης. Δηλαδή ο,τι «πετάει» ο ιστορικός, διότι θεωρεί πως δεν χρησιμεύει στην επίσημη, στην καθιερωμένη Ιστορία, το μαζεύει ο μυθιστοριογράφος και το αξιοποιεί.»

-Τι κινδύνους ή προκλήσεις κρύβει για έναν συγγραφέα η καταφυγή στην ιστορία;

«Οι προκλήσεις είναι δεδομένες και συνίστανται στο να καταφέρει να αναδείξει αθέατες πτυχές και υπόγειες δυνάμεις που – κατά την άποψη πάντα του συγγραφέα- κινούν την ιστορική διαδικασία. Οι κίνδυνοι έχουν να κάνουν με τις προκαταλήψεις ή τη μεροληπτική διάθεση αλλά και με την υποβάθμιση της μυθοπλασίας στην περίπτωση της συγγραφής ιστορικού μυθιστορήματος.»

-Το ιστορικό μυθιστόρημα κατέχει μια περίοπτη θέση στις προτιμήσεις του αναγνωστικού κοινού. Που πιστεύεις ότι οφείλεται αυτό;

«Ερωτήματα γύρω από πρόσωπα και γεγονότα της Ιστορίας δεν θα πάψουν ποτέ να εγείρονται και οι αναγνώστες να επιθυμούν να γνωρίσουν μια ιστορική περίοδο έστω και ως αναπαράσταση. Η μίξη ιστορικών και φανταστικών χαρακτήρων γοητεύει και μέσα από την ψυχαγωγική διαδικασία της ανάγνωσης μαθαίνουμε λεπτομέρειες για την περίοδο που μας ενδιαφέρει. Και φυσικά ένα ιστορικό μυθιστόρημα βοηθά την κρίση του αναγνώστη, συμβάλλει στην επαναξιολόγηση προσώπων και καταστάσεων και στην επανατοποθέτηση γύρω από πρόσωπα και γεγονότα.»

-Θα συνεχίσεις να ασχολείσαι με το ιστορικό μυθιστόρημα;

«Ναι, ήδη ξεκίνησα να ψάχνω την περίοδο της Μπελ Επόκ, πριν τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο για κάτι που ετοιμάζω. Και είναι δύσκολο να περιγραφεί πόσο συναρπαστικό είναι  να ψάχνεις να βρεις στοιχεία, να διασταυρώνεις πληροφορίες, διότι συνάμα μαθαίνεις, γοητεύεσαι αλλά και προβληματίζεσαι καθώς η αναγωγή στο σήμερα και οι συγκρίσεις συμβαίνουν αναπόφευκτα.»

-Η ιστορική μνήμη πιστεύεις ότι σώζει ή ανακινεί πάθη;

«Νομίζω ότι τη σύγχρονη Ελλάδα τη «σημάδεψαν» δύο ιστορικά γεγονότα: η Μικρασιατική Καταστροφή και ο Εμφύλιος πόλεμος. Πρόκειται για πληγές ανεπούλωτες ακόμη και για πεδία έρευνας ανεξάντλητα. Έπειτα η κατανόηση και η ερμηνεία της συλλογικής ιστορικής μνήμης βοηθά με τη σειρά της να κατανοήσουμε καλύτερα και να ερμηνεύσουμε το σήμερα. Σε καμία περίπτωση δεν ανακινεί πάθη, ίσα- ίσα δίνει έναυσμα και ερέθισμα για μια διαρκή αναζήτηση και μια πιο νηφάλια προσέγγιση μέσα από τη χρονική απόσταση.»

Η υπόθεση:

Σμύρνη, 1919-1922

Κατά τη διάρκεια της τρίχρονης εκεί ελληνικής παρουσίας ο ύπατος αρμοστής Aριστείδης Στεργιάδης βρίσκεται στο επίκεντρο των εξελίξεων και της προσοχής όλων. Πώς αποτιμάται η θητεία του; Ποια ήταν η συμμετοχή του και ποια η ευθύνη του στα γεγονότα που οδήγησαν στη Mικρασιατική Kαταστροφή; Tα ερωτήματα που περιστρέφονται γύρω από το πρόσωπό του και το ρόλο του κατά την πολυτάραχη εκείνη περίοδο παραμένουν ακόμη και σήμερα αναπάντητα. Μέσα από τις αφηγήσεις εννέα ανθρώπων διαφορετικής τάξης, ηλικίας, εθνικότητας, μορφωτικού επιπέδου και πολιτικών πεποιθήσεων, ξεδιπλώνεται το σκηνικό της Σμύρνης κατά τις παραμονές αλλά και στη διάρκεια της ελληνοτουρκικής σύγκρουσης. Συγχρόνως, οι περιγραφές και οι εξομολογήσεις τους συνθέτουν το πορτρέτο της τραγικής και αμφιλεγόμενης προσωπικότητας του Aριστείδη Στεργιάδη.

Βιογραφικό
MARAGOZAKI
Η Σωτηρία Μαραγκοζάκη γεννήθηκε το 1964 και μεγάλωσε στα Λουτρά Αλεξανδρούπολης. Σπούδασε διοίκηση και οικονομία. Εργάστηκε ως δημοσιογράφος στην ΕΡΑ, σε εφημερίδες, περιοδικά και στην τοπική αυτοδιοίκηση. Είναι μέλος της ΕΣΗΕΜ-Θ. Βραβεύτηκε για διηγήματά της και τη συμβολή της στην προώθηση της ανάγνωσης σε άτομα με αναπηρία. Έχει μια κόρη, τη Χριστίνα Μπαχαράκη.

VIDEO

Ο ΥΠΑΤΟΣ ΤΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ-Σωτηρία Μαραγκοζάκη

https://www.youtube.com/watch?feature=player_detailpage&v=qzkSt7jsNXw

 

 

Be the first to comment!
 
Leave a reply »