99 views 0 comments

Τα ποιήματα της Κυριακής

by on Φεβρουάριος 4, 2018
 

Επιμέλεια Χρήστος Βασματζίδης

Στα Ποιήματα της Κυριακής ο Γιάννης Πάσχος με την ποιητική συλλογή «Μεγάλες Διώρυγες», Εκδόσεις Μελάνι 2015.

Υποδοχή: Το εξώφυλλο της ποιητικής συλλογής του Γιάννη Πάσχου με τίτλο «Μεγάλες Διώρυγες» κοσμεί μία φωτογραφία του φωτογράφου, ζωγράφου και εικαστικού Man Ray. Λεπτομέρεια από το γυμνό στήθος της μούσας και ερωμένης του Kiki de Monparnasse κατά κόσμον Alice Prin, ηθοποιού και τραγουδίστριας που έζησε και μεσουράνησε στους κύκλους του avant garde Παρισιού τη δεκαετία του 1920.
Ένα σύμβολο της σεξουαλικής απελευθέρωσης στην ηδονική αυτή πόζα θα παρέπεμπε σε μία ερωτικού ύφους ποίηση, μιας και εξαρχής ο ποιητής δηλώνει ότι οι «Μεγάλες Διώρυγες» αποτελούν «ένα αφιέρωμα στο γυναικείο στήθος». Ωστόσο ο Γιάννης Πάσχος δεν προσεγγίζει μόνο ερωτικά το θέμα του. Στα 34 ποιήματα της συλλογής δοξάζονται μ’ έναν στοιχειώδη λυρισμό οι λειτουργίες του γυναικείου στήθους. Από τη μία η έλξη της γοητείας και ο πόθος της απαλής σάρκας, από την άλλη η ανύψωση του μαστού σε σύμβολο μητρότητας. Από τη μία ο λάγνος αισθητισμός («χαράζω την κοίτη του στήθους σου/με γλώσσα πύρινη», ποίημα «Μεταμόρφωση»), από την άλλη η ψυχολογική πρόσδεση και συναισθηματική αναγωγή στα πρωταίτια της ύπαρξης («Από τη ρώγα του στήθους θα μάθεις ό,τι είναι ταγμένο», ποίημα «Η πρώτη γνώση»). Αλλά μη θεωρήσει κανείς ότι αυτές οι λειτουργικές επιτελέσεις είναι περιχαρακωμένες στα όρια του ενός ή του άλλου ποιήματος. Αυτό που καταφέρνει ο Πάσχος είναι να συναιρέσει το επιθυμητικό και το ψυχολογικό σε μία οντολογική διάσταση. Το στήθος δεν είναι μόνο μέρος ενός πάσχοντος και φθαρτού σώματος είναι και η πρώτη ανάγκη, η πρώτη χαρά και η πρώτη δέσμευση.
Οι μυθολογικές και ψυχαναλυτικές αναφορές, διευκολύνουν τη συμβολική και διαπολιτισμική πρόσληψη του θέματος («η Γαία, με τους περίφημους μεγάλους μαστούς της», ποίημα «Θεϊκές συμμαχίες, επίγειες δοκιμασίες»). Σε αυτό βοηθά βέβαια και το ύφος γραφής του ποιητή. Τα ποιήματα επιβάλλονται με τον ήρεμο ρυθμό τους. Με τις λίγες αλλά χαρακτηριστικές ομοιοκαταληξίες αποφεύγεται κάθε τυχόν διάθεση έξαρσης. Κάποιες ποιητικές εκπλήξεις ελλοχεύουν κυρίως στην αρχή των ποιημάτων με τους ευρηματικούς τίτλους που «ανοίγουν» νοηματικά το ποίημα, ενώ οι τελευταίοι στίχοι το «κλείνουν» ενεργώντας περισσότερο συμπυκνωτικά παρά ανατρεπτικά. Γενικά οι στίχοι του Γιάννη Πάσχου δεν είναι «φορτωμένοι» από ποιητικά σχήματα, γι’ αυτό και η πρόσληψη των νοημάτων είναι εναργής από τον καλό αναγνώστη.
Στέκομαι στο ποίημα «Ο Γέρων Κίμων». Η ανάκληση μυθολογικών κεκτημένων και η περαιτέρω διασκευή τους με διάφορες μορφές τέχνης, λειτουργεί εξόχως γοητευτικά. Ο Πάσχος δανείζεται τη μυθολογία του Κίμωνα (ενός γηραιού αντρός που καταδικάστηκε να πεθάνει στη φυλακή από ασιτία) και της κόρης του Πήρας, που σύμφωνα με τον Πλίνιο τον Πρεσβύτερο, τον επισκεπτόταν στη φυλακή και τον θήλαζε για να ζήσει. Ο Ρούμπενς αποτύπωσε το περιστατικό στη «Ρωμαϊκή Ευσπλαχνία» («Caritas romana»), αναγνωρίζοντας το ήθος αυτής της πράξης. Ο ποιητής διαλέγεται με τη μυθολογική παράδοση, εγκιβωτίζει στη δική του ποιητική αφήγηση τη δυναμική της ηθικότητας της εικονοπλασίας του Ρούμπενς, αλλά τη διασκευάζει, αποδίδοντας με σύγχρονους όρους την ηθική πλέον απαξία του αιμομικτικού βυζάγματος, αφού τελικώς ο γέρο Κίμων απαρνείται τη ζωή που κέρδισε με αυτό τον τρόπο.
Από τον λυρικό ρομαντισμό που δηλώνεται με την προμετωπίδα της συλλογής με τους στίχους από το βιβλικό «Άσμα Ασμάτων», μέχρι τη σύγχρονη αντίληψη και απεικόνιση του γυναικείου στήθους που εκφράζεται με παιγνιώδη διάθεση στο τελευταίο ποίημα της σύντομης ενότητας με τίτλο «Στο φουαγιέ», ο ποιητής ανακαλεί από «τα βάθη των αιώνων» τα πολιτιστικά και ηθικά πρότυπα που έχουν αναπτυχθεί γι’ αυτό. Δεν χρειάζεται όμως έναν συνήγορο υπεράσπισης σαν τον Υπερείδη, που αθώωσε την όμορφη εταίρα Φρύνη, αποκαλύπτοντας τους υπέροχους μαστούς της ενώπιον των δικαστών (ποίημα «Φρύνη»), αλλά μόνο την ποιητική του τέχνη για να τιμήσει «αυτή την κραυγή της γης».
Μουσική Διάθεση: Duke Ellington and John Coltrane, ‘In a sentimental mood’

ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ

Κάθε βράδυ
ξεκινώ αρτιμελής με καλό καιρό,
με δάχτυλα βουτηγμένα σε μέλι,
χείλη πετροπλυμένα,
τυφλός.
Οργωμένος μ’ αυταπάρνηση
χαράζω την κοίτη του στήθους σου
με γλώσσα πύρινη
και το πρωί,
σε χνούδι μεταμορφώνομαι,
απαλό, ξανθό κι ανεπαίσθητο.

ΣΤΟ ΔΙΗΝΕΚΕΣ

Το στήθος σου η κραυγή της γης.
Πηγή άνισου του χώρου, σπάνιο μικρό υφάδι.
Και ρώγες σου του κόσμου οι ψηλότερες κορυφές.
Οδοιπόροι λίγοι, εκλεκτοί και
μετρημένοι.
Κατασκηνωτές δεν επιτρέπονται.
Κι ο χρόνος αν πεινάσει
τα στήθια σου σαν παιδί θα αγκαλιάσει
ρουφώντας όλες τις ζωές
που την ελπίδα της αθανασίας
δεν χρεώθηκαν.

 

Peter Paul Rubens- «Cimon and Pero- Roman Charity» 1630 Rijksmuseum Άμστερνταμ

 

Ο ΓΕΡΩΝ ΚΙΜΩΝ

Σαν καταδικάστηκε ο γέρων Κίμων σε ασιτία
μόνο στην κόρη του την Πήρα
επέτρεπε ο φρουρός
στην φυλακή να τον επισκεφθεί.
Οι μέρες περνούσαν κι ο γέρος
στο κελί του βόλτες έφερνε
και κουβέντα με τους φρουρούς έπιανε.
Απόρησαν οι δικαστές και κάθε τόσο ρωτούσαν
αν πέθανε
και λογική απάντηση για την κράση του
την ανεξήγητη δεν είχαν.
Πέρασαν μήνες κι ο θάνατος τον γέροντα
δεν άγγιζε.
Φοβήθηκαν οι προύχοντες
μήπως άδικη και αυστηρή ήταν η καταδίκη
και των θεών οι κατάρες
πάνω τους θα’ πεφταν αν δεν τον ελευθέρωναν.
Κανείς δεν υποπτεύθηκε την κόρη του την Πήρα,
που σε σκοτεινή γωνιά τον βύζαινε σαν τον επισκεπτόταν.
Μα σαν ο γέρος ελεύθερος αφέθηκε,
την κόρη του δεν άντεξε ξανά ν’ αντικρίσει
κι από βράχο ψηλό
στη θάλασσα έπεσε ένα πρωινό,
πριν γεννηθεί ο Ρούμπενς
κι αποκαλύψει στους ανθρώπους το μυστικό
που τον κράτησε στη φυλακή για μήνες ζωντανό.

Βιογραφικό


Ο Γιάννης Πάσχος γεννήθηκε στα Γιάννενα το 1954. Σπούδασε βιολογία και ειδικεύτηκε στη μοριακή βιολογία και τη γενετική των υδρόβιων οργανισμών στην Ουγγαρία και τη Νορβηγία. Είναι καθηγητής ιχθυολογίας. Στον επιστημονικό χώρο είναι ιδιαίτερα γνωστό το έργο του στις ιχθυοκαλλιέργειες εσωτερικών υδάτων και στην αποκατάσταση φυσικών υδάτινων οικοσυστημάτων. Το βιβλίο του «Ιχθυοκαλλιέργειες εσωτερικών υδάτων» αποτελεί βασικό διδακτικό εγχειρίδιο σε πολλές σχολές ιχθυολογίας. Το λογοτεχνικό του έργο περιλαμβάνει ποιήματα, συλλογές διηγημάτων, νουβέλες και δοκίμια τα οποία για χρόνια παρέμεναν αδημοσίευτα. Το 2005 εκδόθηκε το πρώτο του ποιητικό κείμενο με τίτλο «Lila Teman» από τις εκδόσεις «Οδός Πανός». Ακολουθούν η ποιητική συλλογή «Ζωή εκτός ωραρίου» εκδόσεις Μελάνι (2007), το διήγημά του «Κύριε ελέησον» εκδόσεις «Ηπειρωτικός Αγών» (2008), η συλλογή διηγημάτων «Μια νυξ δι΄ εν έτος» εκδόσεις Μελάνι (2009), το δοκίμιο «Ιχθύες ως σύμβολο και τεχνούργημα: απόπειρες ερμηνείας» (συλλογικό έργο), από την Ίνδικτο (2010) και η ποιητική συλλογή «Μεγάλες Διώρυγες» από τις εκδόσεις Μελάνι. Ποιήματα, διηγήματα και κείμενά του έχουν δημοσιευθεί στα περιοδικά «Οδός Πανός», «Δρομολόγιο», «Δέλεαρ», «Ίαμβος», στις εφημερίδες «Η Καθημερινή», «Ελευθεροτυπία», «Πριν», «Παρόν», «Ηπειρωτικός Αγών» και στο διαδίκτυο, poeticanet, protagon.gr, human traffic. Από τις εκδόσεις Περισπωμένη κυκλοφορεί η συλλογή διηγημάτων με τίτλο «Οι μαγικές ιστορίες του Δον Ντομίνγκο» (2017).

Be the first to comment!
 
Leave a reply »